Soạn bài các phương châm hội thoại tiếp theo (bài 3)

Thứ hai , 27/07/2015, 14:40 GMT+7
     

Soạn bài các phương châm hội thoại tiếp theo (bài 3)

I. Quan hệ giữa phương châm hội thoại với tình huống giao tiếp

Đọc câu chuyện Chào hỏi (Truyện cười dân gian Việt Nam) và trả lời:

Câu hỏi thăm: “Bác làm việc vất vả lắm không?” Trong nhiều tình huống giao tiếp khác có thể được coi là lịch sử thể hiện sự và quan tâm đến người khác. Nhưng ở trong tình huống này, trong lúc người ta tập trung làm việc trên một cây cao mà bị gọi trèo xuống một cách vất vả thì đúng là quấy rối gây phiền phức.

Như thế, chúng ta cần phải chú ý đến đặc điểm tình huống giao tiếp, vì cũng một câu nói có thể thích hợp trong tình huống này nhưng lại không thích hợp trong một tình huống khác.

II. Những trường hợp không tuân thủ phương châm hội thoại

1. Ngoại trừ hai tình huống trong phần học về phương châm lịch sự, tất cả các tình huống còn lại đều không tuân thủ phương châm hội thoại.

2. Câu trả lời của Ba không đáp ứng nhu cầu thông tin đúng như An muốn.

Có phương châm về lượng đã không được tuân thủ (Ba không cung cấp lượng tin đúng như An muốn).

Người nói không tuân thủ vì người nói không biết chính xác chiếc máy bay đầu tiên trên thế giới được chế tạo năm nào. Để tuân thủ đúng phương châm về chất (không nói điều mà mình không có chứng cơ xác thực) người nói đành phải trả lời chung chung, không chính xác cụ thể: “Đâu khoảng đầu thế kỉ XX”.

3. Một bác sĩ có thể không nói sự thật về tình trạng sức khỏe của bệnh nhân mắc chứng bệnh nan y đang đến giai đoạn nguy kịch, không thể chữa trị được. Ông có thể động viên là cố gắng thì bệnh nhân có thể vượt qua được hiểm nghèo. Người nói như thế đã không tuân thủ phương châm về chất vì đã nói điều mà chính mình cũng không tin là đúng. Nhưng đó lại là một việc làm nhân đạo và rất cần thiết. Nhờ vào việc làm này, bệnh nhân ít ra sẽ sống lạc quan hơn trong khoảng thời gian còn lại của cuộc đời. Sự “nói dối” này không bị chê trách hay lên án.

Còn có nhiều trường hợp tương tự, nghĩa là trong đó có phương châm về chất không được tuân thủ. Ví dụ người lính của ta lỡ rơi vào tay giặc không thể vì tuân thủ theo phương châm về chất mà khai thật với chúng về mọi thứ mình biết về đồng đội, đơn vị của mình.

Nghĩa là trong bất kì tình huống giao tiếp nào mà có một yêu cầu nào đó cao hơn yêu cầu tuân thủ phương châm hội thoại thì phương châm hội thoại không được tuân thủ

Khi nói: “Tiền bạc chỉ là tiền bạc”, về nghĩa hiển ngôn thì câu này không tuân thủ phương châm về lượng, bởi vì dường như nó không đưa đến cho người nghe thêm một thông tin nào. Nhưng về nghĩa hàm ẩn thì câu này có nội dung riêng của nó, nghĩa là nó vẫn đảm bảo tuân thủ phương châm về lượng.

Câu này phải được hiểu tiền bạc chỉ là phương tiện để sống, chứ không phải là mục đích cao nhất, mục đích cuối cùng của con người. Ta không nên chạy theo tiền bạc mà quên đi nhiều thứ thiêng liêng quan trọng hơn trong cuộc sống. Có những cách nói gần giống kiểu đó: Chiến tranh vẫn là chiến tranh; Nó vẫn là nó…”.

III. Luyện tập

Bài tập 1. Cậu bé năm tuổi chưa biết chữ không thể phân biệt được “Tuyển tập truyện ngắn Nam Cao để nhờ đó mà tìm được quả bóng. Như thế, ông bố đã không tuân thủ phương châm cách thức. Cách nói của ông đối với người khác thì cụ thể, rõ ràng, còn đối với cậu bé là hết sức mơ hồ.

Bài tập 2. Thái độ và lời nói của Chân, Tay, Tai, Mắt là khách bất hòa với lão Miệng là chủ nhà. Lời nói của họ không tuân thủ phương châm lịch sự. Với  tình huống giao tiếp, thái độ và lời nói đó không thích hợp. Thông thường đúng nghi thức giao tiếp, khi đến nhà người khác, ta phải chào hỏi chủ nhà rồi mới nói gì thì nói.

Đằng này, các vị khách đã không chào hỏi gì cả mà nói trổng với chủ nhà những lời lẽ giận dữ này là không căn cứ.

Câu 4. Trên cơ sở thực trạng cuộc sống của trẻ em trên thế giới hiện nay và các cơ hội đã trình bày bên trên Tuyên bố đã xác định những nhiệm vụ có tính toàn diện, cụ thể, cấp thiết của cộng đồng quốc tế và từng quốc gia. Những nhiệm vụ đó là tăng cường sức khỏe và chế độ dinh dưỡng, phát triển giáo dục trẻ em từ các đối tượng cần quan tâm hàng đầu (trẻ em bị tàn tật, trẻ em có hoàn cảnh sống đặc biệt khó khăn) các bà mẹ, đến củng cố gia đình, xây dựng môi trường xã hội, từ bảo đảm quyền bình đẳng nam nữ, khuyến khích trẻ em tham gia vào sinh hoạt văn hóa xã hội.

Trong phần nêu nhiệm vụ ý và lời văn thật rõ ràng, mạch lạc và dứt khoát.

Câu 5. Tầm quan trọng của vấn đề chăm sóc trẻ em

Học sinh tự phát biểu nhận thức của chính mình về vấn đề này, một vấn đề được nhà nước ta và cộng đồng quốc tế quan tâm sâu sắc.