Soạn bài hai chữ nước nhà

Chủ nhật , 19/07/2015, 08:59 GMT+7
     

Soạn bài hai chữ nước nhà của Trần Tuấn Khải

I. Hướng dẫn đọc – hiểu văn bản

Câu 1. Em có nhận xét gì về giọng điệu của đoạn thơ này? Thể thơ truyền thống song thất lục bát đã góp phần vào việc thể hiện giọng điệu đó như thế nào?

- Đoạn thơ có giọng điệu chan chứa tình cảm, thể hiện nỗi lòng đau đớn, thống thiết đối với đất nước và giống nòi.

- Bài thơ được làm theo thể song thất lục bát, một thể thơ truyền thống của dân tộc rất phù hợp để diễn tả những cảm xúc của tâm hồn, những tâm sự cần mọi người chia sẻ. Nhà phê bình Phan Ngọc đã phân tích ý nghĩa biểu đạt của khổ thơ song thất lục bát “tình cảm như một đợt sóng đi lên ở hai câu thất, dừng lại ở câu lục ngắn gọn để tỏa ra trong câu hát dài nhất”.

Câu 2. Đoạn thơ có thể chia làm ba phần: 8 câu đầu, 20 câu tiếp theo và 8 câu cuối. Em hãy tìm hiểu ý chính từng phần.

- Phần một (8 câu đầu): Hoàn cảnh đất nước và tâm trạn chia li của hai cha con.

- Phần hai (20 câu tiếp theo): Lời dặn dò của người cha trước lúc ra đi về nỗi đau mất nước.

- Phần ba (8 câu còn lại): Giao phó trọng trách gánh vác non sông.

Câu 3. Ở 8 câu đầu, hãy tìm và phân tích những chi tiết nghệ thuật biểu hiện.

Những chi tiết nghệ thuật biểu hiện:

- Không gian cuộc chia tay: Nơi biên ải xa xôi hoang vu, nơi mảnh đất cuối cùng của Tổ quốc mây sầu, giáo thảm, hổ thét, chim kêu = > khung cảnh buồn thương, bi lụy.

- Hoàn cảnh éo le và tâm trạng của hai cha con: Chốn dừng chân là ranh giới của sự phân li. Nguyễn Phi Khanh phải vĩnh viễn rời xa Tổ quốc cho tới ngày trở thành nắm xương tàn nơi đất khách quê người. Nguyễn Trãi phải vĩnh viễn xa cha, chữ hiếu của phận làm con dang dở, để về gánh vác chữ trung.

- Tâm trạng của hai cha con: Buồn đau tê tái cha bước đi âm thầm lặng lẽ tầm tã châu rơi đoái nhìn con, con nhìn cha đau đớn, thảm sầu. Những dòng nước mắt ấy không chỉ vì nổi đau li biệt mà vì nỗi đau hồn nước.

- Trong bối cảnh và tâm trạng như vậy lời khuyên của người cha càng trở nên thiêng liêng và thấm thía, sâu sắc.

Câu 4. Phân tích đoạn thơ thứ hai

- Tác giả đã mượn lời của Nguyễn Phi Khanh để thể hiện tâm sự yêu nước của mình.

+ Đó là lòng tự hào về truyền thống anh hùng của dân tộc: tự hào về dòng giống Lạc Hồng cao quý suốt mấy ngàn năm dẫu có suy thịnh đổi thay nhưng vẫn riêng một cõi đất trời và không thiếu vắng anh hùng hiệt nữ. Anh hùng hiệt nữ xưa nay có kém gì = > Khơi gợi lên lòng yêu nước của thời hiện tại.

+ Căm phẫn trước tội ác tàn bạo của kẻ thù: Đó là tội ác tày trời của bọn giặc Minh gây ra thảm cảnh núi sông xương máu, khói lửa mù trời, gia đình li tán, vợ con chia lìa xiết bao thảm họa xương rừng máu sông, chốn nhân gian bỏ vợ lìa con - > Những hình ảnh này không thể không làm cho người đọc liên hệ tới tội ác của thực dân Pháp gây ra cho nhân dân ta lúc bấy giờ.

+ Nỗi đau đớn khi quê hương bị giặc tàn phá: Đó là nỗi đau đớn vò xé tâm can, những lời thơ như được viết ra từ gan ruột Thân vong quốc ngậm ngùi đất khóc trời than tác giả như đang hóa thân vào nhân vật Nguyễn Phi Khanh để cất lên khúc bi ai về thảm học nước mất nhà tan trong thời Pháp thuộc.

- Cách thể hiện tình cảm của tác giả.

+ Sử dụng nhiều biện pháp tu từ, ẩn dụ đặc sắc.

+ Dùng nhiều hình ảnh lớn lao, là vì để thể hiện nỗi căm hờn sâu sắc to lớn: Đất khóc, giời than Sông Hồng vật cơn sầu.

+ Ngôn ngữ và giọng thơ đều thể hiện nỗi buồn sâu sắc, thấm thía nỗi buồn vong quốc. Những tứ thơ gợi giàu tính biểu cảm: Con ơi! Nhớ lấy lời cha khuyên, con ơi! Càng nói càng đau.

Câu 5. Trong phần cuối đoạn thơ, người cha nói đến cái thế bất lực của mình và sự nghiệp của tổ tông là để nhằm mục đích gì?

- Phần cuối đoạn thơ người cha nói về sự bất lực của mình.

“Cha xót phận tuổi già sức yếu

Lỡ sa cơ đành chịu bó tay”

= > Mục đích nhằm giúp cho người con thấy được trọng trách mà mình phải gánh vác, đồng thời đó còn là sự khích lệ để người con nối gót tổ tông làm nên nghiệp lớn.

+ Khép lại đoạn thơ là hình ảnh ngọn cờ độc lập vừa là của cha ông dặn dò con cháu phải kế tục truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm, vừa là niềm tin vào thế hệ trẻ và tương lai của đất nước. “Trần Tuấn Khải đang mượn lời lịch sử để tự dặn mình, để chia sẻ với thế hệ mình”.

II. Luyện tập

Người ta nói thơ Trần Tuấn Khải vẫn sử dụng nhiều hình ảnh, từ ngữ có tính chất ước lệ, sáo mòn. Hãy tìm trong đoạn thơ này một số hình ảnh, từ ngữ như thế và cho biết tại sao nó vẫn có sức truyền cảm mạnh mẽ.

- Bài thơ này ra đời 1924 lúc bấy giờ phong trào Thơ Mới chưa phát triển, thơ theo lối cũ ước lệ công thức, có rất nhiều từ ngữ được sử dụng trong bài thơ thể hiện điều đó: mây sầu ảm đạm, gió thảm đìu hiu, tầm tã châu rơi, xương rừng máu sông, thảm vong quốc, lấy ai độ tế đàn sau, bờ cõi phân mao.

- Mặc dù sử dụng nhiều hình ảnh ước lệ song bài thơ vẫn có sức truyền cảm bởi vì nó đề cập đến vấn đề lớn lao trọng đại: tâm sự của người con yêu nước. Thứ nữa được viết bằng giọng văn chân thành thống thiết, được viết ra từ gan ruột của một trái tim yêu nước cháy bỏng.

soạn bài hai chữ nước nhà hai chữ nước nhà trần tuấn khải